Wprowadzenie do ESG

ESG (Environmental, Social, Governance) to skrót określający trzy kluczowe filary odpowiedzialności przedsiębiorstw za ich otoczenie: środowisko, społeczeństwo oraz ład korporacyjny. W praktyce oznacza to zwrócenie uwagi na:

• Environmental (Środowisko): emisje gazów cieplarnianych, zużycie zasobów naturalnych, zarządzanie odpadami, ochrona różnorodności biologicznej itp.
• Social (Społeczeństwo): warunki pracy, relacje z lokalnymi społecznościami, różnorodność i inkluzywność, etyka w relacjach z klientami i dostawcami.
• Governance (Ład Korporacyjny): struktura zarządcza, przejrzystość podejmowania decyzji, etyka biznesowa, zapobieganie konfliktom interesów.

Obecnie coraz więcej firm musi raportować niefinansowe aspekty swojej działalności – nie tylko dlatego, że oczekują tego inwestorzy czy klienci, lecz także z uwagi na zmieniające się regulacje prawne. Kluczową nowością jest Dyrektywa CSRD, która wprowadza istotne rozszerzenie obowiązków raportowych i wpływa na tysiące przedsiębiorstw w całej Unii Europejskiej.

Czym jest CSRD i co zmienia w raportowaniu niefinansowym?

CSRD (Corporate Sustainability Reporting Directive) to akt prawny UE, który zastąpił dotychczasową NFRD (Non-Financial Reporting Directive). Główne różnice obejmują:

• Poszerzenie obowiązku raportowania: O ile NFRD obejmowała około 11 tys. dużych podmiotów zainteresowania publicznego, CSRD w dłuższej perspektywie może objąć nawet 50 tys. spółek, w tym firmy średniej wielkości i MŚP notowane na giełdzie.
• Standardy ESRS: Dyrektywa CSRD wprowadza obowiązek stosowania Europejskich Standardów Sprawozdawczości w zakresie Zrównoważonego Rozwoju (ESRS), które dokładnie określają, jak i w jakim zakresie mierzyć i ujawniać informacje niefinansowe.
• Obowiązkowe audyty: Raporty niefinansowe będą weryfikowane przez niezależne podmioty, a nierzetelne informacje mogą skutkować sankcjami karnymi i finansowymi, także dla członków zarządu.

Harmonogram wdrażania Dyrektywy CSRD

Zgodnie z przyjętym etapowym podejściem, różne grupy przedsiębiorstw mają różne terminy na złożenie pierwszych raportów:

1. Rok 2025 – Duże spółki publiczne (podlegające wcześniej NFRD), zatrudniające ponad 500 pracowników i posiadające obrót netto > 40 mln EUR lub bilans > 20 mln EUR.
2. Rok 2026 – Duże spółki, które nie podlegały wcześniej NFRD, ale zatrudniają co najmniej 250 pracowników i/lub osiągają obrót 50 mln EUR, i/lub posiadają 25 mln EUR aktywów.
3. Rok 2027 – MŚP notowane na giełdzie (małe i średnie przedsiębiorstwa, które wchodzą na rynek publiczny).
4. Rok 2029 – Wybrane firmy spoza UE, jeśli prowadzą znaczącą działalność na terenie Unii.

Dlaczego to ważne? Przygotowanie do raportowania niefinansowego wymaga wcześniejszego gromadzenia danych środowiskowych, społecznych i zarządczych. Oznacza to, że firmy często muszą dokonać transformacji modelu biznesowego lub wdrożyć nowe procedury (np. pomiar śladu węglowego) jeszcze przed formalnym terminem, w którym pierwszy raport jest wymagany.

Kwestia sankcji za brak raportowania lub fałszywe dane

Sankcje w Polsce – ustawa o rachunkowości

W Polsce raportowanie ESG jest objęte przepisami ustawy o rachunkowości. Brak raportowania bądź podanie fałszywych danych niefinansowych może być karane grzywną, a nawet ograniczeniem wolności do dwóch lat. Grzywny mogą wynosić od miliona do prawie 30 mln zł, w zależności od dochodów firmy.

Uprawnienia KNF i UOKiK

• KNF (Komisja Nadzoru Finansowego) egzekwuje przestrzeganie przepisów w zakresie ESG, co może skutkować dodatkową odpowiedzialnością dla spółek notowanych na giełdzie.
• UOKiK (Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów) zwalcza tzw. greenwashing, czyli wprowadzanie w błąd co do ekologicznego charakteru działań czy produktów. Kary sięgają do 10% rocznego obrotu przedsiębiorcy.

Audyt i odpowiedzialność zarządu

Nowe wymogi przewidują obowiązkową weryfikację raportów ESG. Podanie nierzetelnych informacji może pociągnąć do odpowiedzialności nie tylko firmę jako całość, ale i członków zarządu. W kontekście strategii długoterminowej i reputacji rynkowej, zagrożenie to jest szczególnie dotkliwe.

Konsekwencje braku zgodności z ESG i CSRD

1. Utrata zaufania interesariuszy
   Kontrahenci, inwestorzy, klienci czy pracownicy mogą odwrócić się od podmiotu, który nie przestrzega wymogów środowiskowych czy społecznych. Wzrost świadomości ekologicznej i nacisk na etykę biznesu sprawiają, że odpowiedzialne zarządzanie staje się kluczowe dla wizerunku.
2. Zmniejszona konkurencyjność
   Firmy niewywiązujące się z raportowania ESG będą uznawane za mniej przejrzyste i bardziej ryzykowne. Inwestorzy wolą wspierać podmioty z jasną polityką ESG.
3. Kary finansowe i odpowiedzialność karna
   Jak wspomniano, kary mogą sięgać wysokich kwot (nawet kilkadziesiąt mln zł), a członkowie zarządu odpowiadają personalnie za błędy lub zaniechania w raportach.

Dlaczego ESG to szansa, a nie tylko obowiązek?

• Pozytywny wizerunek i zwiększona wartość rynkowa: Firmy dbające o ekologię, społeczeństwo i ład korporacyjny są lepiej oceniane przez inwestorów, co przekłada się na rosnącą wartość przedsiębiorstwa.
• Redukcja kosztów: Ograniczenie zużycia energii, racjonalna gospodarka odpadami i proekologiczne innowacje przekładają się na wymierne oszczędności finansowe.
• Zarządzanie ryzykiem: Analiza danych niefinansowych (np. w zakresie emisji czy warunków pracy) pozwala szybciej reagować na zagrożenia, co stabilizuje działalność operacyjną i chroni przed nagłymi kryzysami.

Jak się przygotować do raportowania zrównoważonego?

• Zrozum wymogi (CSRD, ESRS, taksonomia UE)
  Zapoznaj się z przepisami dotyczącymi Twojej branży i sprawdź, do kiedy musisz złożyć pierwszy raport niefinansowy.
• Zbierz dane i ustal strategię
  Określ, jakie wskaźniki środowiskowe, społeczne i ładu korporacyjnego są kluczowe w Twojej organizacji. Zaplanuj, skąd będziesz je pozyskiwać (np. pomiar śladu węglowego, ankiety pracownicze).
• Wdrażaj działania i monitoruj postępy
  Jeśli okaże się, że twój model biznesowy generuje duże emisje lub problemy społeczne, stwórz plan naprawczy. Regularnie kontroluj postępy, tak by dane w raportach były rzetelne.
• Unikaj greenwashingu
  Promowanie się jako „zielona” firma bez realnych działań jest ryzykowne – UOKiK może uznać takie praktyki za wprowadzanie w błąd konsumentów, a kary mogą wynieść do 10% obrotu.
• Konsultuj działania z ekspertami
  Wprowadzanie wysokich standardów ESG często wymaga profesjonalnego wsparcia doradczego, audytu prawnego czy wdrożenia systemów raportowania IT.

ESG to nowy wymiar odpowiedzialności biznesu, obejmujący środowisko, społeczeństwo i ład korporacyjny. Dyrektywa CSRD wraz z ESRS znacząco zmienia zasady raportowania niefinansowego, rozszerzając obowiązki na wiele nowych podmiotów i wprowadzając obowiązkowy audyt raportowanych danych. Firmy, które zbagatelizują te regulacje, ryzykują surowe sankcje finansowe oraz utratę zaufania interesariuszy. Z kolei te przedsiębiorstwa, które dostrzegą w ESG szansę – na rozwój, innowacje i długoterminowe relacje z rynkiem – mogą zyskać przewagę konkurencyjną i zbudować trwały wizerunek odpowiedzialnej marki.

Niniejszy artykuł ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej. Stan prawny na dzień 2 października 2024 r.