Wprowadzenie: rola aspektu społecznego w ESG

W ramach ESG (Environment, Social, Governance) – obok kwestii środowiskowych i ładu korporacyjnego – społeczny filar odgrywa kluczową rolę w ocenie zrównoważonego rozwoju firm. Zgodnie z prawodawstwem Unii Europejskiej, przedsiębiorstwa powinny zwracać uwagę na wpływ, jaki ich działalność wywiera na pracowników, społeczności lokalne czy konsumentów.

Ujęcie społeczne w raportowaniu niefinansowym obejmuje m.in.:

• Prawa i warunki pracy,
• Etykę i przeciwdziałanie dyskryminacji,
• Relacje z lokalną społecznością i poszanowanie praw człowieka,
• Podejście do konsumentów i użytkowników końcowych produktów/usług.

Wprowadzone dyrektywy i standardy (np. CSRD, ESRS) szczegółowo określają, jak mierzyć oraz jak raportować te zagadnienia. W efekcie firmy mogą lepiej zarządzać ryzykiem społecznym, minimalizować konflikty i budować trwalsze relacje z interesariuszami.

Zakres raportowania społecznego zgodnie z ESRS

W obszarze społecznym kluczowe są cztery standardy ESRS: S1, S2, S3 oraz S4. Dzięki nim przedsiębiorstwa otrzymują wytyczne do oceny i publikacji danych dotyczących własnych pracowników, współpracowników w łańcuchu wartości, społeczności lokalnych i konsumentów.

ESRS S1 – Zatrudnienie

Standard ESRS S1 dotyczy tzw. „własnych zasobów pracowniczych” firmy:

• Pracowników etatowych i osób na umowach cywilnoprawnych,
• Niezależnych wykonawców i pracowników tymczasowych,
• Osób zatrudnionych przez agencje pracy tymczasowej itp.

W ramach S1 firmy raportują m.in.:

• Bezpieczeństwo i higienę pracy (np. wypadki, zagrożenia zdrowotne),
• Stabilność zatrudnienia (umowy stałe vs. czasowe, rotacja kadr),
• Work-life balance, wellbeing, polityki różnorodności i równości szans,
• Dialog społeczny, wolność zrzeszania się i przejrzyste warunki wynagrodzeń.

Zdobycie tych danych często wymaga współpracy z działami HR, BHP czy kadr.

ESRS S2 – Pracownicy w łańcuchu wartości

Standard ESRS S2 rozszerza punkt widzenia o pracowników, którzy nie wchodzą w zakres „własnych zasobów”, ale działają w łańcuchu wartości przedsiębiorstwa. Mogą to być:

• Pracownicy dostawców usług logistycznych, dystrybucyjnych,
• Franczyzobiorcy, sprzedawcy detaliczni,
• Podmioty na wyższym lub niższym szczeblu łańcucha dostaw.

Raportowanie w ramach S2 wymaga:

• Zmapowania łańcucha wartości i zidentyfikowania pracowników, którzy są objęci tym standardem,
• Monitorowania warunków pracy, równości i bezpieczeństwa w całym łańcuchu,
• Przedstawienia działań w celu zapobiegania nadużyciom, dyskryminacji czy zagrożeniom BHP u podwykonawców.

ESRS S3 – Otoczenie społeczne

Standard ESRS S3 obejmuje wpływ przedsiębiorstwa na społeczności lokalne i społeczeństwo w szerszym kontekście. Firmy muszą raportować m.in.:

• Oddziaływanie na prawa gospodarcze, społeczne, kulturalne i polityczne (np. wolność wypowiedzi, wolność zgromadzeń),
• Obrońców praw człowieka i prawa ludności rdzennej,
• Pozytywny wkład w rozwój lokalnej infrastruktury,
• Negatywne skutki, np. zanieczyszczenia zakładów produkcyjnych czy konflikty z mieszkańcami.

Ważne jest, aby zidentyfikować ryzyka w całym łańcuchu wartości (np. wpływ dostawców) oraz opisać, jakie kroki podejmuje się w celu zapobiegania lub łagodzenia negatywnych konsekwencji.

ESRS S4 – Konsumenci i użytkownicy końcowi

Ostatni standard społeczny dotyczy relacji z konsumentami:

• Poszanowanie prywatności, wolności wypowiedzi,
• Niedyskryminowanie żadnych grup społecznych,
• Zapewnianie odpowiedniej jakości i dostępności usług/produktów,
• Angażowanie lokalnych społeczności w projekty społeczne i rozwojowe.

Firmy powinny unikać barier dostępu do swoich produktów (np. cenowych lub technologicznych) oraz dbać o etykę w reklamie i komunikacji z klientami.

Dlaczego aspekt społeczny w ESG jest tak ważny?

Aspekt społeczny w działalności firm zgodnie z prawodawstwem UE nie ustępuje ważnością kwestiom środowiskowym czy ładowi korporacyjnemu. Przemyślane praktyki społeczne:

1. Chronią wartość podmiotu: unikają skandali, bojkotów konsumenckich czy procesów sądowych.
2. Budują wizerunek i zaufanie: przedsiębiorstwa dbające o warunki pracy i społeczności lokalne są postrzegane jako bardziej etyczne i przyjazne interesariuszom.
3. Pomagają zatrzymać najlepsze talenty: atrakcyjne środowisko pracy, jasno określone zasady równego traktowania i troska o wellbeing stanowią magnes dla wykwalifikowanych pracowników.
4. Sprzyjają innowacjom: aktywny dialog z otoczeniem społecznym bywa źródłem nowych pomysłów, lepszego zrozumienia potrzeb rynku i tworzenia wartości dodanej.

Wyzwania i trudności w raportowaniu społecznym

• Trudność w kwantyfikacji
  Nie wszystkie wskaźniki społeczne da się łatwo zmierzyć liczbowo (np. satysfakcję pracowników czy jakość relacji ze społecznością). Firmy muszą korzystać z badań ankietowych, wywiadów i jakościowych metod oceny.
• Zarządzanie łańcuchem wartości
  Wypełnianie standardów S2, S3 czy S4 może wymagać kontroli działań podwykonawców i dostawców. To duże wyzwanie organizacyjne, zwłaszcza w rozbudowanych łańcuchach dostaw.
• Globalne różnice kulturowe i prawne
  Jeśli firma działa w wielu krajach, musi uwzględniać różnorodne przepisy, normy i konteksty społeczne, co utrudnia ujednolicenie raportowania.
• Współpraca z interesariuszami
  Społeczny wymiar ESG wymaga dialogu z pracownikami, społecznościami lokalnymi, organizacjami pozarządowymi. To proces często długotrwały i nie zawsze łatwy.

Podsumowanie

„S” jak „Społeczny” to filar ESG koncentrujący się na tym, jak firmy traktują ludzi – od własnych pracowników i kontrahentów, przez społeczności lokalne, aż po końcowych użytkowników produktów. Raportowanie zgodnie z ESRS S1, S2, S3 i S4 wymaga nie tylko zbierania danych, ale i realnej refleksji nad politykami i działaniami w obszarze społecznym.

Korzyści z rzetelnego wdrożenia społecznego wymiaru ESG są wielowymiarowe – obejmują lepszy wizerunek, ograniczenie ryzyk prawnych czy reputacyjnych, a także sprzyjają tworzeniu innowacji i budowaniu kultury organizacyjnej przyciągającej talenty. Z drugiej strony, wyzwania w postaci rozległego łańcucha wartości, różnorodnych przepisów czy trudności w pomiarze zjawisk społecznych pokazują, że proces może być złożony.

Jednak Unia Europejska kładzie coraz większy nacisk na społeczną odpowiedzialność firm, czego wyrazem są nie tylko wymogi CSRD i standardy ESRS, ale też coraz ostrzejsze regulacje przeciwko naruszeniom praw człowieka czy nierównemu traktowaniu w miejscu pracy. Zrozumienie i wdrożenie tych zasad staje się kluczowym elementem strategii zrównoważonego rozwoju każdej organizacji, która chce utrzymać się na rynku, budować zaufanie i korzystać z przywilejów odpowiedzialnego biznesu.